با توجه به اين مسئله درمي‌يابيم كه بازي چه نقش مهمي در زندگي كودكان ايفا مي‌كند، به گونه‌اي كه مي‌توان بازي را شكل دهنده شخصيت كودك دانست؛ اگر تحليل دقيقي بر روي بازي كودك در خردسالي داشته باشيم مي‌توانيم تا حد زيادي شخصيت او را در بزرگسالي بيابيم.

 خشونت، كمرويي، عصبي بودن، ترس و وحشت و عدم اعتماد به نفس در بزرگسالان جزو مواردي هستند كه در بازي‌هاي كودكانه اين افراد قابل كشف است و اگر در همان دوران به كمك كودكان برويم، در بزرگسالي با مشكلات كمتري روبه‌رو خواهند شد.

از بازي كردن كودك خود جلوگيري نكنيد، زيرا در بازي، كودك توانايي ارتباط جمعي با دنياي اطراف خود را پيدا كرده و قادر به حل مشكلات كوچك و بزرگ خود خواهد بود.

با توجه به زندگي ماشيني امروز و خانه‌هايي كه روز به روز كوچك‌ترمي‌شوند، نيازمند يافتن بازي‌هاي مناسب در آپارتمان‌ها هستيم، هر چند هيچ كدام از اين نوع بازي‌ها جايگزين بازي در فضاي باز نمي‌شود؛ روانشناسان معتقدند اثرات بازي‌ها در فضاي باز به مراتب بيشتر از بازي‌ها در فضاي بسته است.

متأسفانه امروزه بازي‌هاي كامپيوتري چنان دنياي كودكان را اشغال كرده كه از هرگونه بازي فكري و بدني بازمانده‌اند و مانع ارتباط جمعي كودك مي‌شوند. يكي از اثرات بد بازي‌هاي كامپيوتري چاقي مفرط كودكان است كه به علت نشستن مداوم در مقابل تلويزيون يا كامپيوتر به وجود مي‌آيد.

بعضي از بازي‌هاي كامپيوتري كه جنبه فكري و سرعت عمل دارند در زمان‌هاي محدود براي بچه‌ها مناسب هستند ولي استفاده بيش از حد از اين بازي‌ها نه تنها كمكي به آنها نمي‌كند بلكه تا حدي باعث عصبي و كم‌حوصله شدن كودكان نيز مي‌شود، به همين دليل استفاده از اين بازي‌ها بايد كنترل شده و در زمان‌هاي خاصي باشد.

بازي كردن كودكان به رشد اجتماعي و عاطفي آنها كمك مي‌كند. كودك با دنياي واقعي، زيبايي و زشتي‌‌هاي آن آشنا مي‌شود و كم‌كم مي‌آموزد كه با همياري و مشاركت كارهايش را پيش ببرد. كودك با بازي كردن، مي‌آموزد كه مسئوليت‌پذير باشد و راه‌هايي براي بروز و بيان اعتقادات و احساسات خود مي‌يابد.

دكتر رابرت وايت مي‌گويد: «بازي كردن براي همه افراد كاري شادي آفرين است ولي براي كودكان، علاوه بر شادي‌بخش بودن، عملي جدي محسوب مي‌شود.»

بنابر اين بازي كردن كودكان را به هيچ عنوان نمي‌توان وقت تلف كردن دانست، زيرا بخش مهمي از آينده كودك با بازي كردن شكل مي‌گيرد و استعدادهاي نهفته و پنهان او، فرصت شكوفايي مي‌يابند. كودك با رعايت مقررات، رقابت، پيروزي و شكست، مبارزه با ترس و خجالت، مسئوليت‌پذيري و مشاركت آشنا مي‌شود و بدين طريق، موجب «برون‌گري» كودك و تقويت حواس و افزايش توانمندي‌هاي او مي‌گردد.

نكته مهم در بازي كردن، توجه به روحيات كودكان است و بازي‌ها بايد متناسب با اين روحيات انتخاب شود. به‌طور مثال كودكي بيش فعال و پرانرژي است. اين كودك حداقل به يك يا دو بازي پرتحرك در روز احتياج دارد، در غير اين صورت، انرژي كودك انباشته شده و موجب بروز مشكلات رفتاري در او مي‌شود. بنابر اين در انتخاب بازي بايد به ميزان سلامتي، بهره‌هوشي، جنسيت، خلاقيت، شرايط روحي و فرهنگ خانواده توجه كرد.

والدين بايد براي بازي‌هاي روزانه كودك خود برنامه‌ريزي داشته و به بازي آنان جهت دهند. مثلاً قرار دادن حداقل يك بازي آموزشي در روز براي كودك الزامي است. كودكي كه از سه سالگي تحت تعاليم پدر و مادر خود به بازي كردن درست و هدفمند بپردازد در هفت سالگي از لحاظ ذهني، درسي، برخورد اجتماعي و گروهي از ساير همكلاسي‌هاي خود بالاتر بوده و اين بازي‌ها به او كمك خواهد كرد تا از نظر درس بخصوص در يادگيري زبان دوم و رياضيات عملكرد مناسبي داشته باشد.

با بازي كردن مي‌توانيم چنان به كودك خود نزديك شويم كه او ما را مثل دوست خود بداند. والديني كه در كودكي فرزندشان، زمان‌هايي را به بازي با آنها اختصاص داده‌اند، مشكلات كمتري در سنين نوجواني با آنها داشته‌اند، زيرا در نهان كودك، اعتماد به پدر و مادر شكل گرفته و در سن نوجواني هم قادر به برقراري ارتباط با والدين خود هستند.

از بازي‌هاي  مهم و اساسي كودكان، بازي‌هاي تخيلي است كه به رشد و خلاقيت كودك كمك بسياري مي‌كند؛ اين گونه كودكان خلاق در بزرگسالي مي‌آموزند كه در مواجه با مشكلات سوار بر ابر خيال شده و راه‌حل‌هاي فوق‌العاده‌اي بيابند.

 كودكاني كه در كنار اين بازي‌هاي خلاق، بازي‌هاي آموزشي نيز دريافت كرده‌اند، راه‌حل‌هاي واقعي‌تري مي‌يابند، در نتيجه خلاقيت و عملكرد صحيح، از كودكي در عمق وجود آنها جا مي‌گيرد. كودكاني كه خلاقيت قوي دارند، اغلب كساني هستند كه قادر به سرودن شعر، نواختن ساز يا نقاشي كشيدن هستند و اين افراد در بزرگسالي نيز به يك موسيقيدان، نقاش، خطاط، كارگردان يا نويسنده خوب تبديل مي‌شوند.

يكي ديگر از بازي‌هايي كه به شكل‌گيري شخصيت كودك كمك مي‌كند، بازي‌هاي تقليدي است. كودك در اين بازي‌ها مي‌آموزد كه نقش فرد ديگري را بازي كند (مثلاً نقش پدر و مادر، معلم، خاله و...) ايفاي اين نقش‌ها در مرحله اول، دقت و نكته سنجي كودك را براي بهتر بازي كردن بالا مي‌برد و در مرحله بعد به او ياد مي‌دهد كه خود را به جاي ديگران گذاشته و شرايط آنها را درك كند.

در بازي كردن، سن كودك خود را فراموش نكنيم. او قرار نيست كه هر چيز را به طور كامل و صحيح انجام دهد. پس از محدود كردن او در بازي‌ها بپرهيزيد، همچنين از خط دادن بيش از حد، به گونه‌اي كه كنترل بازي در دست شما قرار بگيرد خودداري كنيد.

اسباب‌بازي‌هاي گران قيمت خلاقيت كودك را افزايش نمي‌دهد! كودك هرگز به قيمت يك اسباب‌بازي نگاه نمي‌كند، حتي ممكن است جذابيت بازي‌ كردن با يك تكه چوب براي او بسيار بيشتر از اسباب‌بازي گران قيمت و ارزشمندي باشد كه شما خريده‌ايد. در خريد، پيش از هر كاري به ايمني اسباب‌بازي و سپس عملكرد آن دقت كنيد.

اما در نظر داشته باشيد كه مهم‌تر از هر چيز براي كودك، بازي كردن با بزرگترهاست. در آن حالت، هر اسباب‌بازي‌اي براي آنها جذاب خواهد بود، حتي اگر اين اسباب‌بازي يك ماهيتابه باشد! مهم اين است كه فضاي بازي كودك دلپسند و شاد باشد.

 منابع:
1 - روان‌شناسي بازي كودكان، افشين پاآهو (اينترنت)
2 - بازي باكودكان امروز، رابرت ك.ج لانگ
3 - تربيت كودك و نقش والدين