نقش تك مهارتها در فعاليتهاي ياددهي

تدريس يكي از فعاليت هاي كلاني است كه به آساني مي توان آن را در قالب يك مجموعه يا يك نظام كلي به تصوير كشيد و زير مجموعه هاي ريز و درشت آن را شناسايي كرد. متخصصانآموزش و پرورش سالهاست در انجام اين مهم اهتمام ورزيده،اجزاي مختلف كوچك و خرد نظام تدريس يا مهارت هاي تدريس را شناسايي كرده اندو آنها را تك مهارتها خوانده اند.براي هريك از تك مهارتها تعريفي خاص داده اند و مختصات و ويژگي هاي آنها را برشمرده اند. تك مهارت هاي تدريس را مي توان از طريق تمرين و ممارست به مرحله ي ورزيدگي و گاه فوق ورزيدگي رساند.معلمان نيز،بنا به استعداد ها و توانمندي هاي فردي خويش،در پاره اي از تك مهارت هاي حرفه اي خود به ورزيدگي هاي بارز و آشكار  و قابل قبولي مي رسند.به طوري كه با برجسته كردن آن تك مهارت(ها)ساير مهارت هاي كوچكتر را كم رنگ جلوه دهند يا آنها را به طور ضمني به اجرا مي گذارند.

عمده ترين تك مهارتهاي شناخته شده در فعاليت هاي ياددهي-يادگيري عبارتند از :

1. مهارت در انتخاب مطلب(choosing subject)

 مهارت در انتخاب مطالب مناسب به معلم كمك مي كند به ضرورتها و غير ضرور ها توجه داشته باشد

2. مهارت در آماده شدن قبل از ورود به كلاس (prearing)

آماده شدن براي ورود به كلاس در تهيه طرح درس و ابزار ها و لوازمي كه براي اجراي آن مورد نياز است،خلاصه مي شود.

3. مهارت در شروع دلچسب و رغبت انگيز(setting)

مهارت در شروع درس هسته ي تمامي مهارتهاي ارتباطي است كه در تدريس به كارگرفته مي شود.

4. مهارت در بيان ساده و قابل فهم(explaning)

بيان خوب ويژگي هايي دارد: مختصر است،جذاب است،دربرگيرنده ي نكات اصلي درس نيز است.

5. مهارت در به بكار بردن كلمات خوب و با ارزش

پرهيز از لغات نابجا،ركيك و مستهجن،ارزش و منزلت كلاس درس را بالا مي برد

6. مهارت در پرسش و پاسخ(asking and answering questions)

به كارگيري فنون واضح بودن پرسش وبه هم پيوستگي پرسشها سبب مي شود دانش آموزان در پاسخ دادن دچار گيجي و سردرگمي نشوند و مرزهاي بين درك و بيان خود را تميز دهند.

7.مهارت در پيوند مطالب درسي با زندگي روزمره و آينده

معلم آگاه و علاقه مند به حرفه خويش،سعي مي كند با زندگي اجتماعي شاگردان خود آشنا شود،محيط زيست آنان را بشناسد و به نياز هايشان پي ببرد. با اين شناخت خواهد توانست مهارتي را در خود تقويت كندكه همواره درسش را با زندگي روزمره ي شاگردانش همگام و همسو سازد و با اين مهارت لذت يادگيري را به يادگيرندگان بچشاند.

8.  مهارت در استفاده از كارافزارهاي آموزشي (using the aids)

معلمانبا كسب اين مهارت مي توانند بيشتر ياد بدهند،بهتر ياد بدهند،شور و شعف بيافرينند.

9. مهارت در تشويق و تنبه ترغيب كننده

هم تشويق و هم تنبيهِ بجا و مناسب و به اندازه،عامل تقويت روحي و بر انگيزنده ي توان شاگردان مي شود.

10. مهارت در خلق مثال هاي راه گشا(giving examples)

مثال خوب و مناسب مثل كليدي است كه به قفل بسته مي خورد و به راحتي آن را مي گشايد

11.مهارت در گوش دادن(listening)

معلماني كه اين مهارت را دارند مي توانند با مخاطبان خود ارتباط عميق و بي كم و كاستي برقرار نمايند.

12.مهارت در تعين تكليف مناسب و ذوق انگيز

مهارت در تعين تكليف نوعي انتقال مدرسه به خانه است.

13.مهارت در به اجرا گذاشتن كارهاي گروهي (group working)

14. مهارت در كشف استعدادها و شكوفا كردن خلاقيت هاي ذهني دانش آموزان

15. مهارت در توجه به تمامي دانش آموزان

16. مهارت در ارتباط غير كلامي (non-verbal communications)

اين مهارت شامل : حركات بيانگر -  ارتباط هاي چشمي – تنظيم صدا – سكوت – خط خوش – پوشش مطبوع – رازداري

17. مهارت در پايان دادن به درس(ending)

دو روش در اين مورد مهم تر است كه : روش شناختي و روش اجتماعي مي باشد. نخستين روش به تحكيم آنچه كه آموخته اند و دومين روش منجر به اين مي گردد كه به دانش آموزان احساس توفيق دست مي دهد كه سبب ادامه كوشش و جديت مي گردد.

منبع : كتاب سهم معلم شيوه ي معلم علي رؤوف

درس انشا :     برهوت  سكوت     يا       دشت     سبز پاك

درباره ي كلاس انشا در مدرسه،حرفهاي گفته شده و گفته نشده ي فراواني هست كه همه ي آنها شنيدني و تفكّربرانگيز است. جالبترين حرفي كه بر سر هر زباني است اين كه،چرا شيوه هاي تدريس در درس انشا از سكون و بي تحركي دهها ساله برخوردار است و چرا هيچ تغييري در روش ياددهي در اين فعاليت تحصيلي پايه داده نشده است.

همانگونه كه مي دانيم كارمايه ي نوشتن را سه اصل پذيرته شده شكل مي دهد: خوب ديدن،خوب شنيدن،و خوب فكر كردن.

بچه ها خوب مي بينند و خوب مي شنوند ، آنها همه چيز را مي بينند و همه چيز را مي شنوند. بچّه ها عميق مي بينند و فراوان مي شنوند. بهتر از بزرگترها مي بينند و مي شنوند. فقط بايد اين رفتار ها را به مهارت تبديل كرد. و امّا فكر كردن مهارتي است كه نياز به تمرين دارد.بر مربيان و معلمان است كه فكر كردن بچّه ها را درباره ديدني ها و شنيدني ها كه شامل خواندني ها و نوشتني ها هم مي شود تقويت كنند. درس انشا بهترين محمل تمرين فكر كردن درباره ي اين چيزهاست.ثبت تفكرات بر روي كاغذ از همان سالهاي نخستين مدرسه امكان پذير است حتّي در سالهاي پيش از دبستان.

اگر قصد آن داشته باشيم كه تغييري مفيد در شيوه هاي تدريس انشا به وجود آوريم بايد به مفهوم آشكار اين وا‍ ژه توجه عميقتري بكنيم)) انشا نويسي يعني بيان خود .))(( ايجاد انگيزه براي بيان خود)) بهترين راهي است كه مي توان درس انشا را متحول سازد و تغيير مفيد مورد نظر را به ثمر برساند.

انگيزه ها بايد به گونه اي ايجاد شوند كه تخيل كودكان و نوجوانان را پرواز دهند. پدران، ماردان، مربيان و معلمان نه تنها نبايد جلو تخيل خردسالان را سد كنندبلكه بايد اسباب جولان و حركت همه سويه ي آن را فراهم آورند.اندك اندك آن را به مرز ها تفكر و منطق سوق دهند و از آن پس همه چيز را به خودشان واسپارند. براي رسيدن به مقصود مي توان به فعاليت هاي ساده و در عين حال فرح انگيزي فكر كرد كه امكان اجراي آن براي هر معلمي وجود داشته باشد

فعاليت هاي ارائه شده ، متناسب با گروه هاي سني مختلف دانش آموزان و بر اساس توانمنديهاي ذهني و فكري آنان به سه دسته تقسيم شده اند:

دسته اول : فعاليت هايي كه براي دانش آموزان كلاس هاي اول و دوم ابتدايي مناسبند

همانگونه كه مي دانيم جرات وجسارت بخشيدن به كودكان خردسال دربيان آنچه كه مي بيينيد،آنچه كه مي شوند وآنچه كه در ذهن دارند،به صورت شفاهي يا كلامي،پيش نياز بيانهاي نوشتاري آتي آنهاست. (بيان خود)

فعاليت 1 : تصوير هاي قصه گو

سه تصوير متفاوت كه منظره و موضوعي مشابه دارند و چيزها وحالتهاي يكساني را نشان ميدهند به نمايش بگذاريد در حالي كه دانش آموزان به سه تصوير نگاه مي كنند داستان كوتاهي درباره ي يكي از تصوير ها بگوييد و از آنها بخواهيد تصويري را كه با داستان شما مطابقت دارد شناسايي كنند بچه ها را  راهنمايي كنيد تا براي شما عنواني يشنهاد كنندسپس از يك داوطلب بخواهيد داستاني درباره ي ديگر تصوير ها بگويد بچه ها بايد تصويري را كه با داستان اين داوطلب مطابقت كند نيز شناسايي و عنواني هم براي آن انتخاب كنند.

فعاليت2: داستان من

از بچه ها بخواهيد هريك چند تصوير از روزنامه يا مجلّه انتخاب كنند و بريده ي آنها را به كلاس بياورند. بچه ها را در انتخاب تصويرها كاملا آزاد بگذاريد در كلاس به آنها امكان بدهيد بريده هاي تصويري خودشان را به هر ترتيب كه مي خواهند روي يك ورق مقوايي بچسبانند به طوري كه تصوير بزرگ داستاني را بيان كند. پس از آن به يك يك  انها فرصت دهيد تصويرشان را به كلاس نشان بدهند و داستاني را كه فكر كرده اند براي دوستانشان بگويند.

فعاليت 3: چه شده است؟

تصوير هاي دوگانه اي جمع كنيد كه قبل و بعد از انجام دادن،كار يا حادثه اي را نشان بدهند، مانند غنچه و گل، تخم مرغ و نيمرو، ارچه و لباس، توفان و ويراني، ومانند اينها. هر جفت از اين تصوير ها را جدا جدا روي مقوا بچسبانيد  و به ترتيب به بچه ها نشان بدهيد  بچه ها بايد براي شما شرح بدهند كه چه اتفاقي افتاده است كه تصوير اول به تصوير دوم درآمده است. مثلا چه شده كه غنچه ، گل شده است.در مراحل دشوارتر مي توانيد فاصله ي معنايي تصوير ها را بيشتر كنيد مثل: علف و پنير.

از انجا كه شعر يكي از ابزار هاي جادويي پرورش تخيّل است با شعر مي توان فعاليت هاي هدفدار بي شماري را اجرا نمود. مثل :

فعاليت 5: نمي دانم چرا؟

شعر زير باران را براي بچه بخوانيد. از آنان بخواهيد حدس بزنند جوجه مرغ در كجا مخفي شده بود و چرا جوجه آرزو مي كرد كه خورشيد بازگردد. و سوال هاي ديگر كه ميتوان پرسيد.

زير باران

ناگهان

آمد به گوشم

يك صداي نرم و نازك

ماندم حيران

گوش دادم

جوجه مرغي

ناله مي كرد:

(( كاش خورشيد، باز مي گشت، آبِ باران، دود مي شد،پروبالم،خشك ميشد، مي پريدم توي ايوان))

دسته ي دوم :  فعاليت هايي كه براي دانش آموزان كلاسهاي سوم و چهارم مناسبند

دسته ي سوم : فعاليت هايي كه براي دانش اموزان كلاسهاي پنجم ابتدايي و راهنمايي مناسبند

براي اطلاع و مطالعه ي  بيشتر اين فعاليتها به منبع مذكور مراجعه نماييد

     منبع : كتاب سهم معلم شيوه معلم (( نگاهي به حرفه منديهاي معلم)) دكتر علي رؤوف