"راهنمای  تدریس  علوم  پایه  دوم   ابتدایی"

فصل چهارم : ماده چیست؟(1)

درس در یک نگاه :

دانش آموزان ضمن انجام چند فعالیت ، بامفهوم ماده و حالت های مختلف آن (جامد ، گاز ، مایع) آشنا می شوند.

آنچه دانش آموزان در مورد ماده می دانند:

سال اول : با مشاهده ی محیط اطراف اطلاعاتی در مورد آنچه در اطرافشان وجود دارد را جمع آوری کرده اند.

هدف ها : انتظار می رود در فرایند آموزش این درس ، دانش آموز به هدف های زیر برسد:

دانستنی ها و مهارت ها :

1- با مشاهده محیط اطراف مواد را در سه دسته ی جامد،مایع،گاز طبقه بندی کند.

2- مفهوم ماده را با ذکر مثال شرح دهد.

3- ویژگی حالت های مختلف ماده را با ذکر مثال توضیح دهد.

نگرش ها :

1- در مشاهده محیط اطراف دقیق و کنجکاو شود ودر کار گروهی نوبت را رعایت کند

دانستني ها براي معلم

كلمه ي « ماده » در علوم فيزيكي به تمام چيزهايي گفته مي شود كه جرم دارد و فضا اشغال مي كند . مواد عموماً به سه حالت جامد ، مابع و گاز هستند و از ذره هاي كوچكي به نام مولكول تشكيل شده اند . هر مولكول از به هم پيوستن دو يا چند اتم تكيل شده است . در جامدات مولكول هاي مواد بسيار نزديك به يك ديگر قرار دارند . حركت مولكول ها در مواد جامد به صورت حركت لرزشي يا جنبشي در جاي خود است و حركت جابه جايي ندارد ؛ بنابراين مواد جامد داراي شكل ثابتي هستند . مولكول هاي موجود در مواد مايع از يك ديگر فاصله ي بيشتري دارند . اين مولكول ها بر روي يكديگر مي لغزند و لرزش و حركت آن ها نسبت به جامدها بيشتر است ، به همين دليل ، مواد مايع به شكل ظرفي كه در آن قرار مي گيرند در مي آيند ، ولي در حجم مواد مايع ثابت است ؛ يعني قسمتي از ظرف را كه هم حجم خودشان است ، اشغال مي كنند . فاصله‌ي مولكول ها در گازها بسيار زياد است و اين مولكول ها مدام در حركت و جابه‌جايي هستند و تمام حجم ظرفي را كه در آن قرار مي گيرند ، اشغال مي نمايند ؛ بنابراين ، گازها به عكس مايعات و جامدات ، داراي حجم ثابتي نيستند و حجم آن ها در شرايط متفاوت ( دما و فشار ) تغيير مي كند .

توجه : بعضي چيزها مثل صدا ، نور ، گرما و ... كه در اطراف خود از طريق حواسمان به وجود آن ها پي مي بريم ماده نيستند ؛ چون نه جرم دارند و نه فضايي را اشغال مي كنند . لازم نيست اين موارد را براي بچه ها توضيح دهيد . البته اگر دانش آموزي در اين باره سوالي پرسيد ، مي توانيد تا حدي او را راهنمايي كنيد و بگوييد چيزي ماده است كه جايي را اشغال كند و چيز ديگري نتواند در آن زمان آنجا را پر كند .