درس هشتم : صدا

درس در یک نگاه :

در این درس دانش آموزان با انجام فعالیت های مختلف پی می برند که صدا در اثر لرزش چیزها به وجود می آید. آن ها به شناسایی صدا هایی که در محیط اطرافشان است می پردازند و می توانند،صداها را از نظر نازک یا کلفت بودن طبقه بندی می کنند.

آنچه دانش آمزان درباره صدا می دانند:

سال اول : با انجام فعالیت هایی منبع صداهای مختلف را شناسایی کرده و به نقش گوش در شناسایی صدا ها پی برده اند.

هدف ها : انتظار می رود در فرایند آموزش این درس هردانش آموز به هدف های زیر برسد :

دانستنی ها و مهارت ها :

1. با وسیله های مختلف چگونگی تولید صدا را آزمایش کند.
2. با انجام آزمایش،صدا ها را از نظر ناز و کلفن بودن مقایسه نماید.
3. با ابزار ساده یک تلفن بسازد.

نگرش:

1. نسبت به رعایت حقق دیگران حساس شود.

دانستني ها براي معلم

صوت :

معمولاً وقتي جسمي مرتعش شود ، صدا توليد مي شود . ارتعاش يا نوسان حركت ، به صورت رفت و برگشت است كه به شكل بالا و پايين رفتن يا عقب و جلو رفتن نمود پيدا مي كند . اگر بر سيم هاي سنتور ضربه اي بزنيم سيم ها به سرعت رفت و برگشت كرده ،مرتعش مي شوند و توليد صدا مي كنند . اگر حركت سيم را متوقف كنيم ، صدايي از آن توليد نمي شود و ما چيزي نمي شنويم . وقتي جسمي مرتعش مي شود ، هواي موجود در اطراف آ به ارتعاش در مي آيد .ارتعاش هوا سبب تغيير جرئي فشار هوا و جابه جايي آن مي شود . اگر ارتعاش هوا به گونه اي باشد كه بتواند پرده ي گوش را به ارتعاش در آورد ، بخش هايي از گوش مياني و گوش داخلي نيز مرتعش مي شوند و صدا شنيده مي‌شود . انسان فقط صوت هايي را مي تواند بشنود كه منبع آن 2000-20 ارتعاش در ثانيه دارد . بعضي از جانوران مي توانند ، صداهاي زير و صداهاي خيلي ضعيف را بشنوند ؛ مثلاً سگ و موش صداهاي زير و ضعيفي را مي توانند بشنوند كه انسان قادر به شنيدن آن صداها نيست .

صدا از هوا به خوبي مي گذرد اما بعضي مواد جامد صدا را بهتر از هوا از خود عبور مي‌دهند ؛ مثلاً ، اگر گوشمان را روي يك ميز چوبي يا فلزي تكيه دهيم ، صداي ضربه‌هاي ناخن را كه به آرامي روي ميز كشيده مي شود ، به خوبي مي شنويم ولي در حالت عادي كه گوشمان از ميز دور است ، اين صدا را نمي شنويم . موادي مانند پشم ، پنبه و اسفنج صدا را به خوبي از خود عبور نمي دهند . به همين دليل است كه وقتي در گوش خود پنبه مي گذاريم ، صداي اطراف را به سختي مي شنويم . مواد مايع هم مانند مواد جامد صدا را از خود عبور مي دهند . غواصان صداهاي زير آب را خوب مي شنوند . آنان زير آب صداي موتور قايق را زودتر از كسي مي شنوند كه بيرون از آب و به همان فاصله قرار دارد و صدا از راه هوا به گوششان مي رسد ؛ بنابراين ، براي انتشار صوت ، به محيط واسطه احتياج نيست . صدا در خلا منتشر نمي شود

 در سطح كره ماه كه هوا وجود ندارد ، افراد نمي توانند صداي يكديگر را بشنوند . در اين موارد بايد ارتعاش هاي صوتي را به علامت هاي الكتريكي يا راديويي تبديل كنند .

انسان مي تواند به روش هاي گوناگون صدا توليد نمايد . صداي معمولي افراد از طريق گلو و دهان به وجود مي آيد . براي احساس اين فرايند مي توانيد هنگام حرف زدن دستتان را روي گلويتان بگذاريد ، در اين صورت ، احساس مي كنيد كه گلويتان ارتعاش دارد . در واقع ، با خرخر كردن مي توانيد ارتعاش را در گلويتان احساس كنيد . در حنجره ماهيچه هاي باريكي به نام تارهاي صوتي قرار دارد . وقتي حرف مي زنيد تارهاي صوتي را به ارتعاش در مي آوريد . براي اين كار ، هواي درون شش ها از ميان تارهاي صوتي عبور مي كنند . در اين حال ، تارهاي صورتي مرتعش مي شوند و صوت ايجاد مي شود . ما مي توانيم ارتعاش هاي تارهاي صوتي را تغيير بدهيم زماني كه ارتعاش تارهاي صوتي خيلي تند باشد ، صداي زير توليد مي شود و وقتي ارتعاش تارهاي صوتي كند باشد ، صداي بم توليد مي شود . با تغيير دادن وضع زبان و دهان ، صداها به صورت كلمه ادائ مي شود ؛ به اين صورت است كه انسان از طريق صدا ارتباط برقرار مي كند و حرف مي‌زند . زير ( نازك ) و بم ( كلفت ) بودن صداها به تعداد ارتعاش در ثانيه آن ها بستگي دارد . هر چه تعداد ارتعاش ها در ثانيه ( بسامد ) بيشتر باشد ، صدا زيرتر و هر چه كم تر باشد ، صدا بم تر خواهد بود . به اين ترتيب است كه صداي ارتعاش پوسته ي طبل ، بم و صداي ارتعاش سوت ، زير است و هر چه ابعاد جسمي كوچك باشد ، آن جسم تندتر ارتعاش كرده و صداي زيرتر توليد مي كند و برعكس ، هر چه ابعاد جسمي بزرگ تر باشد وقتي آن را به ارتعاش در مي آوريم كندتر از ارتعاش مي نمايد و صداي بم توليد مي‌كند . يكي از ويژگي هاي صدا ، بلند و اهسته بودن آن است كه بستگي به انرژي صوتي دارد . صداي بلند انرژي صوتي بيشتري دارد و صداي آهسته يا كوتاه انرژي كم‌تري دارد .