X
تبلیغات
"قابی برای نوشتن" - علوم تجربی سوم (درس سوم)

راهنمای تدریس علوم سوم ابتدایی

 

درس سوم: گوناگوني گياهان

درس در يك نگاه:

در فرآيند اين درس، دانش آموزان با گياهان دانه دار آشنا مي شوند و از طريق مشاهده و مقايسه در مي يابند كه در اين گياهان، ريشه ، ساقه ، برگ ، گل و دانه ها گوناگونند و با انجام فعاليت هاي مختلف مي توانند گياهان دانه دار را به دو گروه گل دار و مخروط دار طبقه بندي كنند.

آن چه دانش آموزان در مورد «جانوران» مي دانند:

سال اول: اجزاي اصلي گياه، ريشه، ساقه، برگ ، گل و ميوه است، گياه فايده هاي زيادي دارد.

سال دوم: هر كدام از اجزاي گياه وظيفه ي خاصي دارد، در اثر رشد دانه گياه توليد مي شود. گياهان متنوع اند و زيستگاه هاي مختلفي دارند. محيط زيست را بايد پاكيزه نگه داريم.

هدف ها: انتظار مي رود در فرآيند آموزش اين درس هر دانش آموز به هدف هاي زير برسد:

دانستني ها و مهارت ها:

1- از طريق مشاهده ي گياهان به گوناگوني شكل آن ها پي ببرد.

2- ريشه و برگ گياهان مختلف را مشاهده،‌مقايسه و طبقه بندي كند.

3- گل هاي مختلف را مشاهده و براساس گلبرگ ها طبقه بندي كند.

4- از طريق جمع آوري اطلاعات با گياهان مخروط دار آشنا شود.

5- دانه ها را مشاهده و طبقه بندي كند.

6- از طريق مطالعه با روش طبقه بندي گياهان دانه دار توسط دانشمندان آشنا شده و يافته هاي خود را با طبقه بندي آنان مقايسه كند.

نگرش ها:

1- به مشاهده و مطالعه ي گياهان علاقه مند شود.

2- در فعاليت گروهي احساس مسئوليت كند.

3- نسبت به حفظ محيط زيست علاقه مند شده و احساس مسئوليت كند.

دانستني ها براي معلم

گياهان سبز:

تنها موجودات زنده اي هستند كه مي توانند غذاي خود را به كمك نور خورشيد از آب و دي اكسيد كربن بسازند. در اين فرايند كه فتوسنتز ناميده مي شود، اكسيژن توليد مي شود كه موجودات زنده براي تنفس به آن نياز دارند. جانوران يا به غذايي كه گياهان مي سازند وابسته اند يا مستقيماً از گياهان تغذيه مي كنند و يا جانوران ديگري را مي خورند كه خود گياه خوارند. بدون گياهان همه ي جانوران ، از جمله انسان ها مي ميرند.

طبقه بندي گياهان: بيش تر گياهان، آب و املاح را از راه ريشه ها جذب مي كنند و توسط لوله هاي باريكي به نام آوند به ساقه وبرگ ها انتقال مي دهند. به اين مجموعه لوله ها دستگاه آوندي مي گويند و بر اين اساس سلسله ي گياهان را به دو گروه بزرگ تقسيم مي كنند: گياهان بدون آوند(شامل جلبك ها و خزه ها) و گياهان آوندي(شامل پنجه گرگيان،‌دم اسبيان ، سرخس ها،‌مخروط داران و گياهان گل دار)

گياهان گل دار: تكامل يافته ترين و پيچيده ترين گروه از سلسله ي گياهان اند. آن ها گل هايي دارند كه اندام هاي جنسي گياه را در بر مي گيرد. اندام هاي جنسي ، ميوه و دانه توليد مي كنند. دانه گياهكي است كه به همراه ذخيره اي از غذا در پوستي محافظ  قرار گرفته است، به طوري كه در شرايط مناسب به سرعت گياهي جديد پديد مي آورد.

گياهان گل دار را به دو گروه عمده ي تك لپه اي ها و دو لپه اي ها تقسيم مي كنند.

تك لپه اي : با ويژگي هاي مشترك زير به راحتي تشخيص داده مي شوند:

- گياهك درون دانه ي آن ها يك لپه (داراي ذخيره ي غذايي) دارد.

- ريشه ي افشان دارد و برگ ها غالباً دم برگ ندارند، پهنك برگ در اغلب تك لپه اي ها كشيده و رگبرگ ها موازي هستند.

- دستجات آوندي در ساقه ي اين گياهان پراكنده اند.

- تعداد گل برگ هاي گل، اغلب 3 يا مضربي از اين عدد است.

گياهان تك لپه اي در طبيعت فراوان هستند.مانند گندم، برنج، ذرت و خرما.

دولپه اي ها داراي ويژگي هاي مشترك زير هستند:

- گياهك يا جنين دانه دو لپه دارد.

- اغلب آن ها ريشه ي راست دارند.

- رگبرگ ها منشعب و غيرموازي و به شكل هاي گوناگون است.

- تعداد قطعات گل 2 يا 5 يا مضربي از اين اعداد است.

- دستجات آوندي در ساقه در روي يك دايره قرار دارند.

دولپه اي ها نسبت به تك لپه اي ها گستردگي  و تنوع بيش تري دارند، اكثر گل ها، سبزي ها، درخت چه ها و درختان گل دار از اين گروه اند.

ريشه: ريشه ي بيش تر گياهان گل دار، در قاعده ي ساقه ي اصلي قرار دارد. ريشه طوري پخش مي شود كه گياه را ثابت و محكم در زمين نگه دارد. وظيفه ي مهم ديگر ريشه، جذب آب و نمك هاي معدني مورد نياز گياه از خاك است.

انواع ريشه: ريشه ها را از روي شكل ظاهري به دو گروه تقسيم مي كنند: ريشه هاي راست و ريشه هاي افشان. در ريشه ي افشان تعداد زيادي ريشه ي كوچك از قاعده ي ساقه منشعب مي شود كه به طور گسترده و نه خيلي عميق در خاك پخش مي شوند. در ريشه ي راست، ريشه چه (ريشه ي كوچك دانه) ريشه ي اصلي را مي سازد و ريشه هاي فرعي از آن منشعب مي شوند. گاهي مثلاً در هويج و تربچه، ريشه ي اصلي در نتيجه ي ذخيره كردن مواد غذايي، متورم مي شود. در مناطق كويري ريشه ي بعضي از گياهان براي رسيدن به آن درون زمين پيش مي رود و ريشه ي افشان در زير سطح خاك به طور وسيعي گسترده مي شود. ريشه ي افشان كاكتوس در زير سطح زمين به طور وسيعي گسترده مي شود، تا به سرعت آب باران هاي نادر را جذب كند.

ساختار ريشه: ريشه هاي جديد دائماً از نقطه اي بالاي نوك ريشه ي اصلي مي رويند. نوك ريشه را كلاهك ريشه حفاظت مي كند. كمي بالاتر دسته اي از تارهاي كشنده ي ظريف ريشه را احاطه مي كنند. اين تارها از سطح ريشه مي رويند و آب و نمك هاي معدني را از خاك جذب مي كنند. در مركز ريشه بافت خاصي وجود دارد كه آب را به بالا و به پيكر اصلي گياه هدايت مي كند.

ساقه: ساقه معمولاً اندامي هوايي است كه اندام هاي ديگر گياه(برگ ها، جوانه ها، گل ها و ميوه ها) را بر روي خود نگه مي دارد و از طريق آوندهايش از يك سو آب و نمك را از ريشه به برگ ها مي رساند و از سوي ديگر مواد ساخته شده در برگ را به ساير اندام ها هدايت مي كند. با آن كه اغلب ساقه ها هوايي هستند، اما برخي از آن ها زير زميني و برخي ديگر آبزي اند. ساقه ها بر حسب نوع زيستگاه به سه دسته تقسيم مي شوند: ساقه هاي هوايي، ساقه هاي آبي و ساقه هاي زير زميني. ساقه هاي هوايي ممكن است راست، پيچنده، خزنده يا بالا روند باشند. ساقه هاي راست، چوبي (درختي) يا علفي اند. ساقه هاي راست چوبي مانند درخت چنار، بلوط، بيد و درختان ميوه به حد كافي استحكام دارند. يونجه، بادمجان و آفتابگردان ساقه ي علفي راست دارند. ساقه هاي پيچنده (نيلوفر)، بالا رونده (مو) و خزنده (توت فرنگي) استحكام چنداني ندارند.

ساقه هاي آبزي نرم و انعطاف پذيرند و در بين سلول هاي سازنده ي آن ها فضاهاي بين سلولي هوادار  وجود دارد،‌مثل نيلوفر آبي. ساقه هاي زير زميني سبزينه ندارند و از برگ هاي قهوه اي رنگ فلس مانند پوشيده شده اند.

برگ: در بيش تر برگ ها بخش نازك و گسترده اي به نام پهنك و دنباله اي به نام دمبرگ وجود دارد. در پهنك برگ رگبرگ ها را مشاهده مي كنيد كه همان انشعابات آوندها هستند. شكل پهنك، وضع رگبرگ ها و طرز قرار گرفتن برگ ها بر روي ساقه گوناگون است. برگ ها از لحاظ شكل پهنك،‌ممكن است ساده يا مركب باشند. در برگ ساده پهنك به قطعات كوچكتر تقسيم نمي شود و لبه ي آن ممكن است صاف يا دانه دار باشد. در برگ مركّب، پهنك در اثر بريدگي هاي عميق، به قطعات كوچكتري تقسيم  مي شود. رگبرگ ها نيز متنوع اند و ممكن است منشعب يا موازي باشند.

گل : گل اندام هاي توليد مثل گياه را دربر مي گيرد. گل،‌ميوه و دانه توليد مي كند كه از آن ها نسل جديدي از گياه پديد مي آيد. گل هاي همه ي گياهان گلبرگ هاي رنگارنگ و معطر ندارند. گندميان گلبرگ ندارند و در بعضي از درختان گلبرگ ها آن قدر كوچك اند كه اصلاً متوجه وجود آن نمي شويد. بخش هاي گوناگون گل در انتهاي دمگل روي دايره هايي قرار مي گيرند. اين بخش ها، شكل ها و اندازه هاي متفاوتي دارند ولي وظيفه ي همه ي آن ها يكي است.

گل حاوي اندام هاي توليد مثل گياه است. قسمت نر گل پرچم ناميده مي شود كه دانه هاي گرده را توليد مي كند. قسمت ماده مادگي نام دارد و بعد از لقاح ميوه و دانه توليد مي كند.

دانه: گياهان گل دار و مخروط داران ، دانه توليد مي كنند. هر دانه، اگر در شرايط مناسب قرار گيرد مي تواند برويد و گياه جديدي توليد كند. دانه ي گياهان گل دار را در درون ميوه نمو مي يابد، اما در مخروط داران،‌دانه در درون مخروط رشد مي كند.

قسمت هاي مختلف دانه: همه ي دانه ها سه قسمت دارند:

1- پوسته كه همان پوشش دانه است كه از دانه محافظت مي كند.

2- غذاي ذخيره شده در مغز دانه به رشد گياه جوان كمك مي كند.

3- جوانه يا جنين كه گياهك جوان و بسيار ريزي در داخل دانه است.

مخروطيان: مخروطيان گياهان درختي اند كه مخروط هايي حاوي دانه دارند. بيش تر مخروطيان درختان هميشه سبزي با برگ هاي محكم و شبيه سوزن اند كه مي توانند زمستان هاي سخت را از سر بگذارنند. معروف ترين آن ها درخت كاج است كه عمدتاً در مناطق سردسير مي رويند. مخروط هاي نر به صورت خوشه اي رشد مي كنند و كوچك تر از مخروط هاي مادهاند.مخروط هاي نر تعداد زيادي دانه ي گرده توليد مي كنند كه باد آن ها را مي پراكند چوبي ساخته شده اند و هر پولك حاوي دو يا چند دانه است. دانه ها رشد مي كنند و بال در مي آورند به نحوي كه وقتي پولك هاي مخروط رسيده از يكديگر جدا مي شوند باد دانه ها را تا فواصل دور پراكنده مي كند.

چهار گونه درخت از مخروطيان:

- سكويا – سدر – سرخ درا – كاج جنگلي

منبع: كتاب معلم (راهنماي تدريس) علوم تجربي سوم دبستان ، سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي وزارت آموزش و پرورش ، چاپ اول 1381

http://hamyari200.mihanblog.com

 

نوشته شده توسط افشین پا آ هو در 21:29 |  لینک ثابت   • 
 
بسم الله الرحمن الرحیم

افشین پاآهو آموزگار و کارشناس ارشد برنامه ریزی آموزشی از دانشگاه سراسری تهران مدرس دانشگاه و دوره های(پایه ششم) ضمن خدمت فرهنگیان اهل شهرستان پارساباد مغان ورودتان را به وبلاگ ارج می نهد