درس دوازدهم:   گوارش سالم

درس در يك نگاه:

در اين درس دانش آموزان ضمن انجام فعاليت هاي گروهي به طبقه بندي مواد غذايي مورد نياز بدن مي پردازند. نام چهار نوع ماده ي لازم در يك غذاي مناسب را مي شناسند و با نقش هر كدام در رشد و سلامتي بدن آشنا مي شوند. آن ها هم چنين به اهميت رعايت بهداشت دندان و نيز به نكات مهم در حفظ و سلامتي دستگاه گوارش پي مي برند.

آن چه دانش آموزان در مورد «اندام هاي حركتي» مي دانند:

سال اول : براي اين كه بدن سالم و قوي شود به غذاهاي گوناگون، ورزش ، استراحت و رعايت نظافت نيازمند است.

سال دوم: بدن انسان رشد مي كند. يكي از نيازهاي رشد بدن ، خوردن غذاهاي گوناگون و كافي در طول روز يا هفته است . توجه به استراحت و ورزش و رعايت نظافت براي حفظ سلامتي اساسي است.

هدف ها: انتظار مي رود در فرآيند آموزش اين درس هر دانش آموز به هدف هاي زير برسد:

مهارت ها ، دانستني ها

1- هر ماده ي غذايي را در يكي از گروه هاي مهم مواد غذايي قرار دهد.

2- نقش هر كدام از مواد غذايي را در بدن شرح دهد.

3- از طريق برقراري ارتباط با نمودارهاي ساده، آن ها را تفسير كند.

4- در باره ي راه هاي مراقبت از دندان ها اطلاعات جمع آوري كند.

5- با انجام آزمايش تاثير مواد قندي را در پوسيده شدن دندان ها مشاهده و نتيجه گيري كند.

6- به جمع آوري اطلاعات در باره ي غذاهايي كه در طول هفته مي خورد و تعيين مواد غذايي مناسب آن ها بپردازد.

7- متن درس را بخواند .مفاهيم را درك كند و بيان كند.

8- نكات لازم براي حفظ سلامتي بدن را توضيح دهد.

نگرش ها

1- به رعايت بهداشت دهان و دندان اهميت دهد.

2- به رعايت نكات بهداشتي در حفظ سلامت دستگاه گوارش، علاقه مند شود.

3- در فعاليت هاي گروهي احساس مسئوليت كند.

دانستني هاي براي معلم

گوارش سالم:

غذا: تغذيه علم بررسي تاثير غذا در سلامت انسان است. غذا انرژي بدن ما را تامين مي كند و موادي را كه بدن براي رشد كردن ، ترميم زخم ها، مقابله با بيماري ها و تندرست ماندن نياز دارد به آن مي رساند.

بدن انسان هميشه به انرژي نياز دارد . وقتي حركتي انجام مي دهيم يا وقتي فكر مي كنيم مغز ما انرژي مصرف مي كند . هزاران تغيير شيميايي كه در هر ثانيه در تمام اندام هاي بدن روي مي دهند به انرژي نياز دارند. حتي وقتي كه كاملاً استراحت مي كنيم يا به خواب فرو مي رويم، انرژي مصرف مي كنيم. اين انرژي بدن را گرم نگاه مي دارد. قلب ما را به تپش وا مي دارد و باعث مي شود ريه هاي ما به تنفس ادامه دهند.

مواد غذايي انرژي زا: غذاها آميزه اي هستند از مواد غذايي مفيد و مواد ديگري كه بدن از آن ها استفاده نمي كند. پنج نوع ماده ي غذايي وجود دارد: هيدور كربورها، چربي ها، پروتئين ها، ويتامين ها و مواد معدني. هيدركربورها در مواد غذايي شيرين مثل شيريني ها، عسل مربا و ملاس (شيره ي خام چغندر قند) و غذاهاي نشاسته اي مثل نان و سيب زميني و برنج وجود دارد. هيدروكربورها منبع اصلي انرژي بدن انسان است.

مواد غذايي پرچربي شامل موادي مثل كره و خامه كه از شير جانوران اهلي گرفته مي شود و همچنين روغن هاي گياهي مثل روغن زيتون، روغن آفتابگردان و روغن ذرت است. چربي دو برابر هيدروكربورها انرژي دارد. بدن ما ، به جاي مصرف مستقيم چربي، قسمتي از آن را به عنوان ذخيره ي انرژي نگهداري مي كند. چربي بيش تر در زير پوست بدن ذخيره مي شود.

مواد غذايي براي حفظ تندرستي بدن

پروتئين: تقريباً در تمام مواد غذايي وجود دارد، ولي مقدار آن در همه ي مواد غذايي به يك اندازه نيست. سبزي هايي مثل كاهو و كلم خيلي كم پروتئين دارند. موادي مانند گوشت مخصوصاً جگر و قلوه ، پنير ، تخم مرغ، ماهي ، شير ،‌ لوبيا و نخود سرشار از پروتئين اند.

در مواد غذايي حيواني و گياهي انواع بسيار گوناگون پروتئين وجود دارد. انسان بيش تر پروتيئن مورد نياز خود را هم از غذاهاي حيواني و هم از غذاهاي گياهي تامين مي كند. بدن ما بيش تر از پروتيئن تشكيل شده است و ما براي ترميم اندام آسيب ديده يا فرسوده ي بدنمان به پروتئين احتياج داريم. كودكان در حال رشد و بيماران و زخمي ها براي بهبود يافتن به مقدار زيادي پروتئين احتياج دارند، ولي بزرگسالان تندرست هم به پروتيئن نيازمندند؛ زيرا بدن ما هميشه در حال بازسازي اندام هاي مختلف خودش است.

ويتامين ها و مواد معدني: از موادي هستند كه به مقدار كم به آن ها نياز داريم ولي براي تندرستي ما ضروري اند. ويتامين ها بيش تر از مواد غذايي به دست مي آيند ولي اگر آفتاب به قدر كافي بر پوست بدن بتابد،‌بدن مي تواند خودش ويتامينD بسازد. علاوه بر آن بدن ما به مواد معدني مثل آهن، براي سالم ماندن گلبول هاي قرمز خون، به كلسيم و فسفر براي سلامت استخوان ها و دندان ها نياز دارد. كلسيم و فسفر براي سلامت استخوان ها و دندان ها نياز دارد. كلسيم و فسفر همچنين باعث مي شود عضلات و عصب هاي بدن ما درست كار كنند.

الياف: ما به آن دسته از مواد غذايي كه نمي توانيم آن ها را هضم كنيم هم نياز داريم زيرا باعث مي شود تا مواد زايد را دفع كنيم. الياف به همين دليل اهميت دارند. الياف بخشي از مواد غذايي گياهي است كه انسان نمي تواند آن ها را هضم كند.ميوه ها و سبزي ها ، نان سبوس دار و ماكاروني،‌نخود و لوبيا همه سرشار از الياف اند.

الياف اين مواد ضمن عبور از دستگاه گوارش ، آب بدن را به خود جذب ميكند و به اين ترتيب مواد زياد و جامد داخل روده ها را پرحجم و نرم مي كند. سپس بدن مواد زايد را به راحتي به شكل مدفوع دفع مي كند.

رژيم غذايي: نوع غذايي است كه بيش تر اوقات مصرف مي شود. رژيم غذايي بايد همه ي چيزهايي را كه براي رشد ، ترميم و سلامتي لازم دارد در خود داشته باشد.

رژيم سالم رژيمي است كه مواد غذايي مناسب را به مقدار مناسب داشته باشد. رژيمي كه غلات، ميوه و سبزي به مقدار كافي در آن باشد، رژيم خوبي است. اما رژيمي كه عمدتاً از سيب زميني سرخ كرده، شيريني و تنقلات شور تشكيل شده باشد به هيچ وجه بهداشتي نيست اين رژيم مقدار زيادي چربي ، قند و نمك دارد اما پروتئين و ويتامين كافي در آن نيست. اگر رژيم غذايي كسي نامناسب باشد و شخص دچار كم غذايي يا پرخوري شود، سوء تغذيه پيش مي آيد.

پوسيدگي دندان: اگر مواد قندي زيادي بخوريم و دندان ها را مرتب تميز نكنيم، دچار پوسيدگي دندان مي شويم. پوسيدگي دندان موقعي اتفاق مي افتد كه تكه هاي كوچك غذا لاي دندان ها بماند و باكتري هايي كه در دهان زندگي مي كنند آن را تجزيه كنند. تجزيه ي غذا باعث توليد اسيدي مي شود كه به تدريج پوشش سخت ميناي دندان را از بين مي برد. سپس عاج دندان را كه نرم تر است خراب مي كند و باعث ايجاد سوراخ يا حفره اي در دندان مي شود. همين مساله ايجاد دندان درد مي كند.

بهترين راه پيشگيري از پوسيدگي دندان، گذشته از پرهيز از خوردن مواد قندي زياد ، مسواك زدن دندان ها بعد از هر وعده غذا و قبل از خواب است.

منبع: كتاب معلم (راهنماي تدريس) علوم تجربي سوم دبستان ، سازمان پژوهش و برنامه ريزي آموزشي وزارت آموزش و پرورش ، چاپ اول 1381

http://goroohedarsi.mihanblog.com